Czy ADHD i niska samoocena są ze sobą powiązane?

Czujesz, że Twoja pewność siebie jest często wystawiana na próbę? Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) może utrudniać budowanie stabilnego obrazu siebie. Dla wielu osób codzienne niepowodzenia stanowią duże obciążenie emocjonalne. Zobacz, jak ADHD wpływa na samoocenę.

Ruben Ramirez z Unsplash

Czym jest ADHD i jak objawia się u dorosłych oraz dzieci?

Pragniesz lepiej zrozumieć to zaburzenie, o którym wiemy coraz więcej dzięki licznym badaniom naukowym? Szukając odpowiedzi na pytanie, czym jest ADHD, możesz spotkać się z różnymi definicjami. W medycynie najczęściej używa się określenia attention deficit hyperactivity disorder (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi). Jest to zaburzenie neurorozwojowe, które wiąże się z innym sposobem pracy mózgu. Jak widzisz, ADHD wcale nie jest kwestią złego wychowania czy lenistwa.

Dziecko z ADHD często wykazuje objawy nadpobudliwości i trudności z koncentracją. Możesz zauważyć u niego:

• kłopoty z utrzymaniem uwagi na zadaniu;
• nadmierną ruchliwość;
• impulsywne reakcje.

Symptomy ADHD sprawiają, że maluch łatwo się rozprasza i szybko traci cierpliwość.

Nie tylko dzieci zmagają się z tym zaburzeniem. Coraz częściej mówi się o ADHD u dorosłych. Niestety, wciąż wiele osób, zwłaszcza kobiet, wchodzi w dorosłość bez diagnozy. Objawy ADHD utrzymują się przez całe życie, ale może zmieniać się ich charakter i nasilenie. Z wiekiem zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi prowadzi do wypracowania własnych strategii kompensacyjnych.

ADHD u dorosłych wygląda inaczej niż w przypadku dzieci. Jego symptomy są mniej charakterystyczne, co opóźnia otrzymanie wsparcia. Choć objawy ADHD u dorosłych pozostają mniej widoczne, znacząco obniżają jakość życia. Wywierają bowiem negatywny wpływ na jego różne obszary.

Dorośli z ADHD często mają problemy z koncentracją, trudności w planowaniu i wywiązywaniu się z codziennych obowiązków. Ponadto wielu z nich odczuwa nieprzyjemne napięcie w ciele i nie potrafi budować satysfakcjonujących relacji z innymi. Wśród osób dorosłych z ADHD częściej obserwuje się frustrację, spadek samooceny i trudności w relacjach.

W ostatnich latach w mediach coraz częściej porusza się temat ADHD u dorosłych. Specjaliści, którzy wypowiadają się na ich łamach, starają się rozpowszechniać aktualną wiedzę o tym zaburzeniu neurorozwojowym. Oznaki ADHD w dorosłości obejmują:

• zapominanie o ważnych sprawach;
• odkładanie zadań na później;
• poczucie chaosu i braku kontroli;
• szybkie zniechęcanie się.

Wyżej wspomniane zachowania wynikają z odmiennego funkcjonowania mózgu, zwłaszcza w obszarach odpowiedzialnych za uwagę i kontrolę impulsów.

Czym jest samoocena i dlaczego ma kluczowe znaczenie dla zdrowia psychicznego?

Zastanawiasz się, dlaczego temu zagadnieniu poświęca się tak dużo uwagi? Samoocena jest sposobem, w jaki oceniasz swoje mocne i słabe strony. Patrzysz na siebie, dostrzegając zarówno sukcesy, jak i porażki.

Mogłoby się wydawać, że najlepsza dla zdrowia psychicznego jest wysoka samoocena. Tymczasem wyniki badań naukowych temu przeczą. Specjaliści podkreślają, że największe sukcesy osiągają ci, którzy mają realistyczną samoocenę. Potrafią obiektywnie ocenić swoje zalety i wady.

Poczucie własnej wartości jest czymś głębszym. Stanowi wewnętrzne przekonanie, że jesteś wartościową osobą, niezależnie od swoich osiągnięć i porażek. Nawet doświadczając trudności, możesz czuć, że Twoje życie ma znaczenie i sens.

Brak równowagi między nimi prowadzi do problemów. Gdy opierasz się wyłącznie na samoocenie, każdy błąd podcina Ci skrzydła. Jeśli natomiast zbudowałeś/-aś silne poczucie własnej wartości, łatwiej zachowujesz spokój i cieszysz się dobrym zdrowiem psychicznym.

Niestety, w praktyce wiele osób zmaga się z problemami z niską samooceną, co pociąga za sobą:

• lęk;
• niepewność;
• brak zaufania do siebie.

Na szczęście możesz wzmacniać swoją samoocenę, pewność siebie i poczucie własnej wartości. Ten proces wymaga życzliwości wobec siebie, wsparcia bliskich, a nierzadko również psychoterapii.

Dlaczego osoby z ADHD częściej zmagają się z niską samooceną?

Życie z ADHD obfituje w liczne wyzwania. Jeśli borykasz się z tym zaburzeniem, prawdopodobnie doświadczasz trudności z koncentracją, impulsywności i często zapominasz o drobiazgach. W rezultacie czujesz się mniej kompetentny/-a. Wszystko to obniża samoocenę. Kiedy inni zarzucają Ci brak zaangażowania lub lenistwo, w końcu zaczynasz wierzyć, że to prawda. Tymczasem są to tylko objawy związane z ADHD.

Czy wiesz, że istnieje silny związek między objawami ADHD a negatywnym obrazem siebie? Osoby z tym zaburzeniem często czują, że nie spełniają własnych i cudzych oczekiwań. Porównują się z innymi, co prowadzi do niskiej samooceny i wstydu. W ten sposób powstaje błędne koło. Im gorsze jest Twoje samopoczucie, tym trudniej radzisz sobie z objawami, które wynikają z ADHD.

Osoby z ADHD mogą mieć za sobą wiele trudnych doświadczeń, takich jak:

• częste krytykowanie w dzieciństwie;
• trudności szkolne, mimo podjętych wysiłków;
• poczucie niezrozumienia przez dorosłych;
• problemy w relacjach i pracy.

Każda z wyżej wspomnianych sytuacji wpływa na samoocenę. Z czasem powstaje przekonanie: „ze mną coś jest nie tak”, które prowadzi do niskiej samooceny.

Pamiętaj, że osoba z ADHD często bywa dla siebie najsurowszym sędzią. Błędy, które inni szybko zapominają, Ty analizujesz godzinami. Towarzyszy Ci nieustanne poczucie winy, które obniża poczucie własnej wartości. Zamiast uznać, że jej trudności wynikają z neurobiologii, bierzesz winę na siebie. Tymczasem związek między objawami ADHD a emocjonalną wrażliwością jest bardzo silny.

W dorosłym życiu ADHD wpływa nie tylko na sposób pracy, ale również na relacje. Prawdopodobnie wciąż zmagasz się z chaosem, trudnościami organizacyjnymi i lękiem, że znowu coś pójdzie nie tak. Kiedy inni postrzegają Cię jako osobę nieodpowiedzialną, pojawia się niska samoocena, dlatego wkładasz mnóstwo wysiłku, by sprostać wyzwaniom. 

Jeśli chcesz przerwać to błędne koło, spróbuj uświadomić sobie, że Twoja niska samoocena nie wynika z lenistwa, lecz z ADHD. Często pomocne okazują się psychoedukacja i terapia poznawczo-behawioralna. Jeśli możesz, zmień środowisko na bardziej wspierające. Gdy zrozumiesz, jak ADHD wpływa na samoocenę, istnieje szansa, że zmienisz swoje myślenie. Korzystając ze wsparcia bliskich i specjalistów, możesz odbudować poczucie własnej wartości.

Dysforia wrażliwości na odrzucenie (RSD) – jak obniża pewność siebie?

Jeśli masz ADHD, prawdopodobnie doświadczasz emocji wyjątkowo intensywnie. Nawet drobna uwaga może wywołać u Ciebie silny smutek, złość czy wstyd. Tak działa dysforia wrażliwości na odrzucenie, która stanowi głęboką, emocjonalną reakcję na poczucie bycia ocenianym lub pominiętym. Bardzo często wystarczy jedno słowo, byś poczuł/-a, że znów zawiodłeś/-aś, choć nie miałeś/-aś takiego zamiaru.

Dysforia wrażliwości na odrzucenie działa jak wewnętrzne echo dawnych doświadczeń. Gdy ktoś Cię skrytykuje lub nie odpowie od razu na wiadomość, Twój umysł może odebrać to jako znak odrzucenia. Takie podejście obniża poczucie własnej wartości i wzmacnia przekonanie, że nie jesteś wystarczająco dobry/-a.  Z czasem zaczynasz unikać sytuacji, które wiążą się z oceną, nawet jeśli mogą przynieść Ci sukces.

Kiedy emocje stają się nie do zniesienia, impulsywność przypomina o sobie. Możesz powiedzieć coś nieprzemyślanego lub przerwać rozmowę, a później tego żałować. RSD sprawia, że Twoje reakcje są szybkie i silne, przez co często nie potrafisz ich zatrzymać. Może prowadzić to do frustracji, zwłaszcza gdy inni nie rozumieją, że Twoja reakcja wynika z bólu,  a nie ze złej woli.

Jako osoba z ADHD prawdopodobnie często słyszysz nieprzyjemne uwagi nt. swojego roztargnienia, spóźniania czy popełnianych błędów. Ciągłe krytykowanie za zapominalstwo może sprawić, że zaczynasz wierzyć w swoją wadliwość. Z czasem drobna pomyłka uruchamia lęk przed oceną. Dysforia wrażliwości na odrzucenie potęguje te uczucia, sprawiając, że każda krytyka boli bardziej, niż powinna.

Pamiętaj, że ADHD ma tendencję do wzmacniania emocji, dlatego każda sytuacja społeczna może stać się wyzwaniem. Boisz się reakcji innych, więc wycofujesz się z kontaktu. Takie podejście obniża poczucie własnej wartości jeszcze bardziej, bo izolacja nie pozwala zaspokoić potrzeby przynależności.

Jak diagnoza i terapia ADHD mogą pomóc w odbudowie samooceny?

Dla wielu dorosłych rozpoznanie ADHD stanowi moment ulgi. Po latach niepewności i samokrytyki wreszcie pojawia się odpowiedź na pytanie: „dlaczego tak mam?”. Kiedy otrzymasz diagnozę ADHD, zyskasz klucz do zrozumienia siebie. Świadomość, że Twoje trudności mają podłoże neurobiologiczne, często pomaga odbudować poczucie własnej wartości.

Profesjonalna diagnoza zwykle obejmuje rozmowę kliniczną, testy psychologiczne i analizę historii życia. Skonsultuj się ze specjalistą, gdy podejrzewasz u siebie nadpobudliwość psychoruchową z deficytem uwagi. Psycholog lub psychiatra wyjaśni Ci, jak symptomy tego zaburzenia wpływają na Twoje codzienne funkcjonowanie. Jest to pierwszy krok do radzenia sobie z objawami ADHD.

Kiedy zostajesz zdiagnozowany/-a, otwiera się przed Tobą nowa perspektywa. Terapia pomaga przepracować lata krytyki i wstydu. Uczy Cię rozpoznawać automatyczne myśli, które podkopują pewność siebie. Podczas sesji stopniowo budujesz zdrowszy obraz siebie i poznajesz skuteczne strategie rozwiązywania problemów.

Jedną z najlepiej przebadanych metod jest terapia poznawczo-behawioralna, która skupia się na tym, jak Twoje myśli wpływają na emocje i działania. Pomaga zmienić negatywne przekonania typu „jestem beznadziejna” na bardziej realistyczne: „mam trudności, ale potrafię sobie z nimi radzić”. Terapia poznawczo-behawioralna znacząco poprawia samoocenę u dorosłych z ADHD.

W niektórych przypadkach  leki na ADHD okazują się ważnym wsparciem terapii. Wprawdzie nie rozwiązują wszystkich problemów, ale ułatwiają koncentrację i planowanie. Za ich sprawą łatwiej Ci utrzymać motywację i odczuć realne postępy w codziennym życiu. Farmakoterapia w połączeniu z psychoterapią stanowi najbardziej skuteczny model leczenia ADHD.

Gdy zrozumiesz, jak działa Twój mózg, zyskasz wolność. Przestaniesz ciągle obwiniać się za błędy i nauczysz się dostrzegać swoje mocne strony. Terapia i wsparcie specjalistów pomagają spojrzeć na siebie z empatią. Rozpoznanie ADHD często staje się początkiem życia w zgodzie ze sobą.

Mocne strony osób z ADHD – czy mogą wspierać pewność siebie?

Prawdopodobnie jako osoba z ADHD częściej skupiasz się na swoich trudnościach, przez co nie widzisz mocnych stron. Wysoka kreatywność, intuicja i zdolność szybkiego myślenia stanowią cechy, które mogą stać się Twoim ogromnym atutem. Istnieje spora szansa, że częściej myślisz nieszablonowo i potrafisz spontanicznie rozwiązywać problemy. Gdy nauczysz się doceniać swoje zalety, zaczniesz budować pozytywny obraz siebie.

Jako osoba z ADHD masz w sobie mnóstwo energii i entuzjazmu. Gdy znajdziesz dziedzinę, która w pełni Cię interesuje, zaczynasz działać z ogromnym zaangażowaniem. Pasja staje się Twoją siłą napędową i źródłem poczucia własnej skuteczności. Spróbuj postrzegać siebie przez pryzmat potencjału.

Dorosłe osoby z ADHD często są wyjątkowo empatyczne i uważne na emocje innych, co pomaga im w tworzeniu głębokich relacji. Autentyczność staje się ich ogromnym zasobem w pracy, przyjaźni czy rodzicielstwie. 

W dorosłość wchodzisz z wieloma obowiązkami i oczekiwaniami. Niektóre z nich zostały Ci narzucone przez neurotypowe społeczeństwo. Prawdopodobnie radzisz sobie z nimi, korzystając z umiejętności adaptacji, wychodzenia poza schematy i reagowania w nieprzewidzianych sytuacjach. Pamiętaj jednak, że gdy ciągle działasz na 100%, Twoje zasoby szybciej się wyczerpują, co zwiększa ryzyko wypalenia zawodowego. Możesz temu zapobiec, korzystając z profesjonalnej pomocy psychoterapeutycznej i farmakoterapii.

Bibliografia

1. Gutenberg-Piela A., Moje dziecko ma ADHD. Warszawa: Wydawnictwo RM, 2025.
2. Hansen A., Potęga ADHD: odkryj swój niezwykły mózg / przeł. E. Fabisiak. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2024.
3. Holderness P., Holderness K., ADHD jest super: jak przeżyć życie na turbodoładowaniu / przekł. O. Kwiecień; [ilustr. S. Kempa]. Gliwice: Sensus, copyright 2025.
4. Jenczek O., Życie z ADHD: brakująca instrukcja obsługi / [ilustr. K. Belczyk, I. Chmielewska, D. Kostowska]. Warszawa: Wydawnictwo WAB, 2025.
5. Jóźwiak J., Tarnowska-Ciosek I., Z tego się nie wyrasta: kompendium ADHD. Warszawa: Groomedia sp. z o.o., 2024.
6. Korycińska A., Radio w mojej głowie: opowieści o ADHD. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2024.
7. Leer K., ADHD: mózg łowcy i inne supermoce / tłum. M. Rost. Kraków: Znak Litera Nova, 2022.
8. Middleton E., Żyj bez maski!: nowe spojrzenie na ADHD, autyzm i neuroodmienność / przekł. Z. Waśko; [opieka językowa S. Zazulak; konsultacja meryt. A. Kawa]. Gliwice: Sensus, copyright 2025.
9. Pflumio O., My kobiety z ADHD: atypowe, neuroróżnorodne, wspaniałe. Kraków: Mando inside, 2024.
10. Robertson A., Miłość z ADHD: jak dbać o relacje z osobami neuroróżnorodnymi / przeł. K. Socha-Duśko. Kraków: Mando inside, copyright 2023.
11. Safren S. A., Sprich S. E., Perlman C. A., Otto M. W., Poskromić ADHD: poznawczo-behawioralna terapia dorosłych: poradnik / przekł. A. Pałynyczko-Ćwiklińska. Sopot: GWP, 2024.