“Labirynt” – Remigiusz Mróz

w dniu
0

ADHD i autyzm – czy mogą współwystępować? Objawy, różnice i diagnoza

w dniu

Czy wiesz, że możliwe jest współwystępowanie ADHD i autyzmu? Choć każde z tych zaburzeń neurorozwojowych ma odrębne cechy, to niekiedy ich symptomy nakładają się na siebie, tworząc oryginalny obraz. Zobacz, jak funkcjonują osoby z AuHD.



Czym różni się ADHD od autyzmu?

Pamiętaj, że różnice między ADHD a autyzmem nie zawsze są oczywiste, zwłaszcza gdy patrzysz na nie jedynie przez pryzmat zachowań. Niektóre objawy w obu przypadkach okazują się takie same. Zarówno osoby z ADHD, jak i spektrum autyzmu (ASD) mają problemy z:

  • impulsywnością,

  • koncentracją;

  • regulacją emocji.


Źródła ich trudności są jednak inne. W ADHD dominują problemy z utrzymaniem uwagi i hamowaniem reakcji. Z kolei w przypadku autyzmu obserwuje się wyzwania w rozumieniu i interpretowaniu sygnałów społecznych. Osoby z ASD wykazują też większą potrzebę stałości i przewidywalności.


Układ nerwowy przy ADHD przypomina życie w rytmie wielu różnych bodźców. Z kolei autyzm można porównać do systemu o dużej precyzji i wrażliwości. ASD jest niczym radio nastrojone na konkretną częstotliwość, które przy nagłej zmianie tonu ulega zakłóceniu.


Objawy ADHD i autyzmu mogą się ze sobą zazębiać. Sprawia to, że postawienie właściwej diagnozy wymaga dużej uważności i sporego doświadczenia. Zaburzenia neurorozwojowe rozpoznaje się, uwzględniając:

  • intencje;

  • motywacje,

  • wewnętrzne przeżycia osoby.


Niezwykle istotne są różnice diagnostyczne między ADHD a autyzmem. Specjalista spróbuje ustalić, czy spełniasz kryteria któregoś z zaburzeń, zadając Ci odpowiednie pytania. 


Zrozumienie różnic między ADHD a spektrum autyzmu nie ma na celu etykietowania. Diagnoza pozwala stworzyć bezpieczną przestrzeń, w której każda osoba neuroatypowa poczuje się zauważona, nieoceniana i wspierana zgodnie z własnym rytmem.


Czy ADHD i autyzm mogą występować jednocześnie?

Wyobraź sobie dwa odrębne nurty rzek, które przez długi czas płynęły osobno. W pewnym momencie zaczęły się ze sobą łączyć, tworząc wspólne koryto. Ta metafora obrazuje zjawisko, jakim jest współwystępowanie ADHD i autyzmu. Wykazano, że te odrębne zaburzenia neurorozwojowe mogą współistnieć u jednej osoby, wpływając na jej codzienne funkcjonowanie w nieoczywisty sposób.


Do niedawna uważano, że ADHD i autyzm wzajemnie się wykluczają. Wprowadzono jednak zmiany w klasyfikacjach diagnostycznych, takich jak DSM-5, co umożliwia postawienie podwójnej diagnozy. Dziś wiadomo, że współistnienie objawów autyzmu i ADHD jest dość powszechnym zjawiskiem. Częstość występowania AuHD sięga nawet 30-50% wśród dzieci.


Osoba z AuHD często funkcjonuje w spektrum, które wymyka się sztywnym podziałom. Z jednej strony może mieć trudności z koncentracją, impulsywnością i nadmierną ruchliwością, które uchodzą za charakterystyczne dla ADHD. Z drugiej często przejawia sztywność myślenia, nadwrażliwość zmysłową i słabiej odnajduje się w życiu społecznym. Współistnienie obu zaburzeń neurorozwojowych sprawia, że osoba z AuHD zgłasza własne i unikalne potrzeby.


Nie traktuj rozpoznania AuHD jako podwójnych trudności, lecz zaproszenie do głębszego zrozumienia siebie lub swojego dziecka. Im bardziej poznasz indywidualny profil funkcjonowania, tym lepsze dobierzesz strategie radzenia sobie z problemami.

Wspólne objawy ADHD i spektrum autyzmu

Na pierwszy rzut oka wydaje Ci się, że ADHD i autyzm stanowią odmienne ścieżki neurorozwoju. Tymczasem jednak, gdy przyjrzysz im się z większą uważnością, dostrzeżesz, że doświadczenia obu grup mają punkty styczne. Tak właśnie manifestują się objawy wspólne dla ADHD i autyzmu.


Wśród najczęściej spotykanych podobieństw wymienia się:

  • trudności w koncentracji;

  • problemy z utrzymaniem uwagi;

  • impulsywność;

  • problemy z regulacją emocji;

  • trudności w funkcjonowaniu społecznym. 


Pamiętaj, że ww. symptomy ADHD i ASD mogą mieć różne źródła, aczkolwiek z zewnątrz często wyglądają podobnie. Zwiększa to ryzyko postawienia błędnej lub niepełnej diagnozy.


Czy wiesz, że zarówno dzieci z ADHD, jak i spektrum autyzmu mogą unikać kontaktu wzrokowego, nadmiernie reagować na bodźce lub mieć trudności z adaptacją do zmian? U jednych zgłaszane objawy wynikają z nadmiaru bodźców i trudności w ich filtrowaniu, natomiast u drugich z potrzeby przewidywalności i spójności. W obu przypadkach problemy prowadzą do wycofania, niepokoju lub przeciążenia.


Niektóre osoby doświadczają symptomów ADHD i autyzmu jednocześnie. Są to właśnie objawy AuHD, czyli współistnienia obu zaburzeń. Ich obecność może wpływać na sposób uczenia się, budowania relacji czy postrzegania świata. Otoczenie często nie rozumie zachowań osób z AuHD. Nie zdaje sobie sprawy, że u ich podstaw leży wewnętrzny chaos, nadwrażliwość lub niedostymulowanie układu nerwowego.


Specjalista spróbuje dogłębnie zrozumieć wszystkie objawy, które zgłosisz mu w procesie diagnostycznym. Pamiętaj, że zarówno psycholog, jak i psychiatra nie patrzy na Ciebie przez pryzmat pojedynczych etykiet. Stara się natomiast dostrzec Twoją całą złożoność wraz z potrzebami, emocjami i sposobem doświadczania świata.

Różnice w funkcjonowaniu osób z ADHD i autyzmem

Chcesz wiedzieć, czym różni się ADHD od autyzmu, aby lepiej wspierać siebie lub bliską Ci osobę? Zwróć uwagę na kilka kluczowych kwestii, w tym relacje międzyludzkie. 

Relacje społeczne przy ADHD i autyzmie

Różnice społeczne między ADHD a autyzmem często są wyraźne. Osoby z nadpobudliwością psychoruchową z deficytem uwagi lgną do ludzi. Aczkolwiek ich impulsywność czy trudność w odczytywaniu granic może prowadzić do konfliktów czy nieporozumień. Osoby ze spektrum autyzmu wykazują dużą potrzebę przewidywalności, problemy w interpretowaniu emocji i dosłowne rozumienie języka. Wszystko to sprawia, że relacje społeczne stanowią dla nich spore wyzwanie.

Potrzeba stymulacji u osób z ADHD i autyzmem

Istnieją także różnice w funkcjonowaniu przy ADHD i autyzmie. Dotyczą one stylu uczenia się, wrażliwości sensorycznej i autoregulacji emocji. Osoby z ADHD uwielbiają być w nieustannym ruchu. Ich umysł przeskakuje między bodźcami jak ptak z gałęzi na gałąź. Z kolei dla ludzi z autyzmem nadmiar stymulacji jest przytłaczający. Prowadzi do wycofania lub przeciążenia. Każda osoba neuroatypowa potrzebuje przestrzeni, w której szanuje się jej indywidualny rytm i nie narzuca jednego, sztywnego wzorca.


Zarówno osoby z ADHD, jak i autyzmem często spotykają się z brakiem zrozumienia przez otoczenie. W związku z tym spróbuj nie patrzeć na zaburzenia neurorozwojowe jak na problem, który wymaga naprawienia. Wyobraź sobie neuroróżnorodność jako bogactwo wzorców funkcjonowania w świecie. Każdy z nich zasługuje na akceptację i wsparcie.

Jak wygląda diagnoza ADHD i autyzmu u dzieci i dorosłych?

Wyobraź sobie, że mózg jest orkiestrą. U większości ludzi instrumenty ze sobą współgrają. Czasem jeden wybrzmiewa głośniej, a inny ciszej, ale całość tworzy harmonijną kompozycję. U osób neuroatypowych, zwłaszcza z ADHD i autyzmem, niektóre instrumenty grają zupełnie inną melodię. Diagnoza nie jest oceną muzyki, lecz próbą zrozumienia jej partytury. Dzięki niej możesz nauczyć się dyrygować własnym zespołem w taki sposób, by żyć lżej, spokojniej i pełniej.


Diagnoza ADHD i autyzmu stanowi złożony proces, który obejmuje:

  • analizę obecnych objawów;

  • uważne przyjrzenie się historii życia pacjenta;

  • ocenę codziennych trudności;

  • obserwację unikalnego sposobu przetwarzania bodźców.


W przypadku diagnozy dzieci w kierunku ADHD i autyzmu specjalista bierze pod uwagę perspektywę rodziców. To właśnie oni najczęściej dostrzegają pierwsze sygnały zaburzeń neurorozwojowych, takie jak nadwrażliwość na dźwięki, impulsywność czy problemy w relacjach rówieśniczych.

Podwójna diagnoza, czyli rozpoznanie AuHD

Coraz więcej osób otrzymuje diagnozę podwójną ADHD + autyzm. Wymaga ona szczególnej uważności, ponieważ objawy tych dwóch zaburzeń mogą się na siebie nakładać. Zdarza się również, że ADHD maskuje ASD lub na odwrót. Niektórzy, zanim usłyszą diagnozę AuHD, są wspierani pod kątem samej nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Dzieje się tak, ponieważ wykazują dużą impulsywność i problemy z koncentracją, łatwo nawiązują nowe znajomości i utrzymują kontakt wzrokowy. Cechy ADHD skutecznie maskują ich potrzebę rutyny i przewidywalności.

Trudności diagnostyczne przy ADHD i autyzmie

Diagnoza ADHD i autyzmu opiera się na standaryzowanych narzędziach, wywiadzie klinicznym i obserwacji funkcjonowania w różnych środowiskach. Od dorosłych często oczekuje się przybliżenia faktów z dzieciństwa. Dla wielu z nich bywa to trudne, zwłaszcza gdy zmagają się z nadpobudliwością psychoruchową z deficytem uwagi. 


Psychiatra, Jarosław Jóźwiak, wspomina, że wiele osób z ADHD słabo kojarzy swoje dzieciństwo, ponieważ już wtedy miało problemy z koncentracją i pamięcią. Specjaliści dopytują o pierwsze lata życia, aby ocenić, czy mają do czynienia z zaburzeniem neurorozwojowym. Objawy ADHD i autyzmu są bowiem obecne od chwili narodzin, choć nie zawsze zostają właściwie rozpoznane.


Nie traktuj diagnozy ADHD i autyzmu jak etykiety, spróbuj spojrzeć na nią jak na mapę. Z jej pomocą zrozumiesz, dlaczego pewne rzeczy przychodzą Ci trudniej, a inne z niezwykłą łatwością. Rozpoznanie źródła problemów stanowi pierwszy krok do dostosowania swojego środowiska i uzyskania adekwatnego wsparcia.

Na co zwrócić uwagę przy podejrzeniu współwystępowania ADHD i autyzmu?

Zastanawiasz się, jakie są objawy współwystępowania ADHD i autyzmu? Często trudno rozpoznać AuHD, ponieważ jedne cechy mogą przyjmować różne oblicza lub wzajemnie się maskować. 


Przede wszystkim spróbuj uważnie obserwować swoje codzienne trudności. Z czym masz największy problem – z nawiązywaniem relacji, regulacją emocji, koncentracją czy przetwarzaniem bodźców? 


Z jednej strony możesz wykazywać ogromną potrzebę rutyny, która jest charakterystyczna dla spektrum autyzmu. Z drugiej zmagać się z impulsywnością i trudnością w utrzymaniu koncentracji, czyli głównymi problemami związanymi z ADHD. Interesuje Cię, co może wskazywać na AuHD? Wśród cech wspólnych dla obu zaburzeń wymienia się:

  • zmęczenie sensoryczne;

  • wybuchy emocjonalne;

  • trudności w rozumieniu społecznych niuansów.


Jak często autyzm i ADHD współwystępują?

Pamiętaj, że jedno zaburzenie neurorozwojowe nie wyklucza drugiego, choć przez lata uważano, że mając ADHD, nie można przejawiać zachowań autystycznych. Tymczasem ich współwystępowanie jest dość częste. Szacuje się, że nawet 50-70% dzieci z autyzmem może mieć również objawy ADHD. W związku z tym, że przez lata system diagnostyczny wykluczał taką opcję, niektórzy otrzymali opóźnioną diagnozę AuHD lub błędne rozpoznanie. 


Nie da się udzielić jednoznacznej odpowiedzi, jak rozpoznać ADHD i autyzm. Potrzebujesz kompleksowej diagnostyki, która składa się wywiadów klinicznych, kwestionariuszy i rozmowy ze specjalistą. 


Jako rodzic czujesz się zdezorientowany, ponieważ Twoje dziecko zdradza sprzeczne objawy? Jednego dnia jest bardzo towarzyskie, drugiego wycofuje się z kontaktów społecznych. Czasem chce testować wszystkie nowości i szuka stymulacji. Kiedy indziej każda zmiana w rutynie wywołuje w nim złość. Ambiwalencja zachowań i potrzeb stanowi jeden z kluczowych objawów współwystępowania ADHD i autyzmu. 


Bibliografia

  1. Baron-Cohen, S. Poszukiwacze wzorów: autyzm a ludzka wynalazczość. Smak Słowa, 2021.

  2. Baron-Cohen, S. Ślepota umysłu: autyzm a teoria umysłu. Harmonia Universalis, 2023.

  3. Emich-Widera, E., Kazek, B., Paprocka, J. (red.) Autyzm u dzieci: wiedza kliniczna. PZWL, 2022.

  4. Goździewska, K., Lasak, M., Wójtowicz, J. Autyzm: rozumiem. Ei System, 2023.

  5. Gutenberg-Piela, A. Moje dziecko ma ADHD. Wydawnictwo RM, 2025.

  6. Hansen, A. Potęga ADHD: odkryj swój niezwykły mózg. Wydawnictwo Znak, 2024.

  7. Holderness, P., Holderness, K. ADHD jest super: jak przeżyć życie na turbodoładowaniu. Sensus, 2025.

  8. Jenczek, O. Życie z ADHD: brakująca instrukcja obsługi. Wydawnictwo WAB, 2025.

  9. Jóźwiak, J. 107 mitów o ADHD: czyli jak mierzyć się z niewiedzą. Wydawnictwo Wiedza Współczesna, 2025.

  10. Jóźwiak, J., Tarnowska-Ciosek, I. Z tego się nie wyrasta: kompendium ADHD. Groomedia, 2024.

  11. Leer, K. ADHD: mózg łowcy i inne supermoce. Znak Litera Nova, 2022.

  12. Pflumio, O. My kobiety z ADHD: atypowe, neuroróżnorodne, wspaniałe. Mando inside, 2024.

  13. Pisula, E. Autyzm: przyczyny, symptomy, terapia. Wydawnictwo Harmonia, 2021.

  14. Prizant, B. M., Fields-Meyer, T. Niezwyczajni ludzie: nowe spojrzenie na autyzm. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2023.

  15. Safren, S. A., Sprich, S. E., Perlman, C. A., Otto, M. W. Poskromić ADHD: poznawczo-behawioralna terapia dorosłych. Poradnik. GWP, 2024.

  16. Safren, S. A., Sprich, S. E., Perlman, C. A., Otto, M. W. Poskromić ADHD: poznawczo-behawioralna terapia dorosłych. Podręcznik terapeuty. GWP, 2024.

  17. Stalka-Jarska, J. Autyzm. Wydawnictwo RM, 2024.

  18. Szubrycht, M. Autyzm: bliski daleki świat. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2022.

  19. Williams, K., Roberts, J. Zrozumieć autyzm: przewodnik dla rodziców. Harmonia Universalis, 2019.

Komentarze

Prześlij komentarz