“Labirynt” – Remigiusz Mróz

w dniu
0

Czym jest ADHD? Objawy, przyczyny i strategie radzenia sobie

w dniu

Czy wiesz, że ADHD nie jest jedynie chwilową trudnością z koncentracją? Pod tym terminem kryje się złożone zaburzenie neurorozwojowe, które może wpływać na Twoje codzienne funkcjonowanie. Poznaj objawy, przyczyny i sprawdzone strategie radzenia sobie z ADHD, dzięki którym Twoje życie stanie się bardziej świadome i spokojne.



ADHD – co to jest i skąd się wzięło? Historia i definicja zaburzenia

Choć w Polsce o ADHD zrobiło się głośno stosunkowo niedawno, nie jest to nowe zjawisko. Już w 1775 roku niemiecki lekarz, Melchior Adam Weikard, opisał przypadki dzieci, u których występowały 3 charakterystyczne cechy:

  • impulsywność;

  • problemy z uwagą;

  • nadmierna ruchliwość.


Z kolei w 1798 roku szkocki lekarz, Alexander Crichton, wprowadził pojęcie „niepokoju uwagi”. Jego charakterystyka pokrywa się ze współczesnym opisem zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi.


Od XVIII wieku zmieniało się nazewnictwo i rozumienie tego zaburzenia. W latach 60. ubiegłego stulecia mówiono o  „minimalnej dysfunkcji mózgu”. Wkrótce, bo w 1980 roku w klasyfikacji DSM-3 po raz pierwszy pojawiło się pojęcie ADD, czyli zespołu deficytu uwagi. Oficjalnie termin ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) przyjęto w 1987 roku. 


Dziś wiemy, że ADHD nie ma nic wspólnego ze „złym wychowaniem” czy „brakiem dyscypliny”. Jest to bowiem zaburzenie neurorozwojowe. Oznacza to, że różnice w strukturze i biochemii mózgu u osób z ADHD powstają jeszcze w okresie prenatalnym i towarzyszą im przez całe życie.


Wyobraź sobie ADHD jako próbę słuchania spokojnej melodii, gdy w tle grają radosne i nieskoordynowane dźwięki. Osoba z tym zaburzeniem nie wybiera tego chaosu. On towarzyszy jej nieustannie, wpływając na uwagę, emocje i działania. Kluczowe w diagnostyce ADHD są 3 grupy objawów:

  • deficyt uwagi;

  • nadpobudliwość psychoruchowa;

  • impulsywność.

Z powodu ww. symptomów osoby z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi mają problemy z:

  • codziennymi zadaniami;

  • relacjami;

  • procesem uczenia się;

  • regulacją emocji;

  • pełnym wykorzystaniem swojego potencjału.

Choć u osób z ADHD mózg działa nieco inaczej, to mogą one funkcjonować efektywnie, gdy zostaną zrozumiane i otrzymają stosowne wsparcie.

Jakie są objawy ADHD u dzieci i dorosłych? Lista najczęstszych symptomów

Wciąż pokutuje mit, że z ADHD się wyrasta. Tymczasem dziś wiadomo, że choć niektóre zachowania słabną, to inne problemy zostają bardziej uwydatnione. Objawy ADHD zmieniają swój charakter na przestrzeni lat, aczkolwiek nigdy całkowicie nie znikają. Dziecko, które wciąż biega i nie potrafi usiedzieć w miejscu, w dorosłości uczy się zachowywać pozorny spokój. Niestety, bardzo często towarzyszy temu:

  • wewnętrzny niepokój;

  • napięcie emocjonalne;

  • przymus wykonywania drobnych ruchów, np. stukania stopą o podłogę.


ADHD u dzieci zazwyczaj jest bardziej widoczne niż u dorosłych. Jego typowe objawy obejmują:

  • nadpobudliwość – potrzebę ruchu, biegania, wspinania się i trudności z pozostaniem w jednym miejscu;

  • impulsywność – wyrywanie się z odpowiedzią, trudność z czekaniem na swoją kolej;

  • deficyt uwagi – problemy z koncentracją uwagi na jednej czynności, łatwe rozpraszanie się;

  • problemy z regulacją emocji – wybuchy złości, płaczu i trudności z opanowaniem emocji w sytuacjach społecznych;

  • problemy w relacjach – kłopoty z utrzymywaniem przyjaźni i trudności podczas zabawy z rówieśnikami.


Na ogół ADHD u dorosłych przebiega ciszej i daje o sobie znać w mniej spektakularny sposób. Choć objawy z reguły są mniej zauważalne dla otoczenia, to znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie osobom dotkniętym tym zaburzeniem. Wśród charakterystycznych symptomów wymienia się:

  • przewlekłe problemy z koncentracją uwagi i organizacją zadań;

  • trudności z planowaniem i kończeniem rozpoczętych spraw;

  • chroniczne spóźnianie się lub zapominanie o ważnych rzeczach.


W dorosłości objawy ADHD często przykrywają mechanizmy adaptacyjne. Niektórzy prowadzą szczegółowe listy zadań do wykonania. Inni korzystają z przypomnień w telefonie. Dopóki jednak osoba z ADHD nie zrozumie, co stoi za jej trudnościami, może zmagać się z poczuciem winy i frustracją. 

Przyczyny ADHD – co wpływa na rozwój tego zaburzenia?

Zastanawiasz się, skąd bierze się ADHD? Wprawdzie trudno wskazać jedną przyczynę, ale badania jasno pokazują, że u podstaw tego zaburzenia leżą silne uwarunkowania biologiczne. Przeprowadzono analizę z udziałem bliźniąt, która wykazała, że dziedziczność ADHD wynosi aż 70-80%. Odkryto już około 7 tysięcy wariantów genów, które mogą przyczyniać się do rozwoju tego zaburzenia. Wszystkie znajdują się na autosomach, czyli chromosomach, które nie są związane z płcią. Oznacza to, że ADHD równie często występuje u kobiet i mężczyzn. Niestety, przedstawicielki biologicznej płci żeńskiej rzadziej otrzymują diagnozę, ponieważ występują u nich subtelniejsze objawy.


Dzieci z ADHD zwykle nie są jedynymi osobami w rodzinie, które borykają się z tym zaburzeniem. Zazwyczaj co najmniej jeden z rodziców także przejawia cechy i zachowania charakterystyczne dla nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Jak widzisz, problemy z funkcjonowaniem u osób z ADHD nie wynikają z braku chęci, motywacji czy słabej woli. Ich mózg po prostu inaczej przetwarza bodźce i organizuje działania.


Wykazano, że ADHD wiąże się z zaburzeniami neuroprzekaźnictwa w obrębie dopaminy i noradrenaliny. Dopamina reguluje poziom motywacji, zdolność do odraczania gratyfikacji i utrzymywania uwagi na zadaniach. Jej obniżona aktywność sprawia, że osobom z ADHD trudno skupić się na nudnych i powtarzalnych aktywnościach, które nie przynoszą natychmiastowej satysfakcji. Z kolei nieprawidłowości w działaniu noradrenaliny osłabiają zdolność do koncentracji, hamowania impulsów i kontrolowania emocji. 


Ludzką uwagę można porównać do latarni, która oświetla konkretne elementy otoczenia. U osób z ADHD świeci ona szerokim i rozproszonym światłem. W rezultacie ludzie z tym zaburzeniem neurorozwojowym dostrzegają wiele rzeczy naraz. Nie potrafią skupić strumienia światła tam, gdzie trzeba, co przekłada się na ich wszystkie aspekty funkcjonowania w codziennym życiu.

Diagnoza ADHD – kto może rozpoznać nadpobudliwość psychoruchową z deficytem uwagi?

Boisz się, że specjalista po krótkiej rozmowie przypnie Ci etykietę w postaci diagnozy ADHD? Rozpoznanie zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi stanowi żmudny proces. Można go porównać do układania puzzli z wielu nieoczywistych elementów. Psychiatra lub psycholog, aby zdiagnozować ADHD, przygląda się uważnie Twojej historii życia, codziennym trudnościom i sposobom radzenia sobie z nimi.


Zgodnie z aktualnymi standardami diagnostyka ADHD obejmuje kilka etapów. Powinna być prowadzona przez wykwalifikowanych specjalistów: psychologa, psychiatrę lub psychoterapeutę. W praktyce, aby rozpoznać ADHD u dorosłych lub dzieci, przeprowadza się szczegółowy wywiad diagnostyczny.


Nie jest to zwyczajna rozmowa, lecz wnikliwe badanie, podczas którego specjalista zadaje Ci pytania dotyczące m.in.:

  • dzieciństwa;

  • sytuacji rodzinnej;

  • edukacji;

  • pracy;

  • relacji z innymi ludźmi;

  • funkcjonowania w codziennym życiu.


Zaleca się, aby w miarę możliwości włączać do wywiadu diagnostycznego najbliższych, którzy znają Cię z czasów dzieciństwa. Pozwala to określić, jak długo utrzymują się u Ciebie objawy, które utrudniają codzienne funkcjonowanie. W przypadku ADHD symptomy pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie. Jest to bardzo ważne, ponieważ obraz kliniczny zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi niekiedy pokrywa się z innymi zaburzeniami, w tym cPTSD. Poza tym możesz mieć problem z dostrzeżeniem niektórych problemów z funkcjonowaniem, które Twój krewny doskonale widzi.


W diagnostyce ADHD zwraca się szczególną uwagę na objawy, takie jak:

  • trudności z koncentracją;

  • impulsywność;

  • nadpobudliwość;

  • problemy z planowaniem i organizacją;

  • wybuchy emocji;

  • przewlekłe uczucie wewnętrznego napięcia.


Pamiętaj, że kluczową rolę odgrywa nie ilość pojedynczych zachowań, lecz ich nasilenie i wpływ na różne sfery Twojego życia.


Nie każdy specjalista zdrowia psychicznego podejmie się diagnozy pod kątem ADHD. W związku z tym umów się na spotkanie z psychologiem lub psychiatrą wyspecjalizowanym w tym obszarze.


Diagnoza ADHD nie tylko pomoże Ci nazwać trudności, z którymi się borykasz, ale też otworzy drogę do terapii, leczenia farmakologicznego lub coachingu. Wielu osobom usłyszenie rozpoznania przynosi ulgę.

Jak radzić sobie z ADHD na co dzień? Skuteczne metody i sprawdzone strategie

W chwili, gdy otrzymasz oficjalne rozpoznanie ADHD, możesz świadomie wdrożyć konkretne strategie radzenia sobie z trudnościami. Przypomina to ustawianie systemu nawigacji w samochodzie. Wiesz bowiem, dokąd zmierzasz i z czym się borykasz. Możesz zatem działać skuteczniej. 


Jako osoba z ADHD prawdopodobnie zmagasz się z takimi wyzwaniami, jak:

  • zapominanie o ważnych sprawach;

  • odkładanie zadań na później;

  • problemy w relacjach;

  • bezsenność.


Chcesz, żeby Twoja codzienność stała się bardziej uporządkowana? Skorzystaj ze sprawdzonych i skutecznych sposobów. Zmiana zaczyna się od drobnych i konsekwentnych kroków. Możesz przetestować:

  • korzystanie z planerów i aplikacji, które przypominają o zadaniach;

  • rozpisywanie większych zadań na małe, konkretne kroki;

  • wprowadzanie rutyn, które porządkują poranki, wieczory czy pracę;

  • świadome podejście do snu i odpoczynku, co ma ogromny wpływ na funkcjonowanie osoby z ADHD.


Samo rozpoznanie ADHD pozwoli Ci inaczej spojrzeć na własne wybory i znaleźć rozwiązania dostosowane do swoich indywidualnych potrzeb. Nie znaczy to, że wszystkie Twoje trudności znikną jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Zyskasz natomiast zestaw narzędzi, dzięki któremu Twoje funkcjonowanie w codziennym życiu stanie się łatwiejsze i mniej frustrujące.

Psychoterapia w ADHD

Terapia ADHD nie usuwa przyczyny zaburzenia, ale pozwala stworzyć własną mapę. Przy wsparciu specjalisty znajdziesz właściwy kierunek, nawet gdy Twoja codzienność przypomina chaotyczny labirynt. Dzięki psychoterapii ADHD dowiesz się, jak radzić sobie z nadpobudliwością, deficytem uwagi czy dysregulacją emocjonalną. Nauczysz się planowania i organizacji, zarządzania czasem oraz budowania zdrowych relacji. Jeśli rozwinęły się u Ciebie zaburzenia współistniejące, takie jak depresja czy zaburzenia lękowe, psychoterapeuta pomoże Ci je przezwyciężyć.


Borykasz się z ADHD? Zwróć uwagę na terapię poznawczo-behawioralną (CBT), która ma ustrukturyzowany przebieg i jest nastawiona na rozwiązanie konkretnych trudności. Podczas sesji nie tylko rozmawiasz ze specjalistą, ale też budujesz konstruktywne strategie radzenia sobie z problemami. Terapeuta poznawczo-behawioralny pokaże Ci m.in., jak zorganizować listę zadań i zarządzać emocjami w stresujących sytuacjach.


Pamiętaj, że proces terapeutyczny w przypadku ADHD nie przebiega według jednego szablonu. Może obejmować pracę nad samooceną, wsparcie w rozwiązywaniu konfliktów w relacjach i ćwiczenie uważności.

Farmakologiczne leczenie ADHD

Nie u wszystkich osób terapia psychologiczna okazuje się wystarczająca w leczeniu ADHD. Jeśli objawy tego zaburzenia uniemożliwiają Ci normalne funkcjonowanie, np. nie potrafisz skupić się na pracy, rozważ farmakoterapię. Odpowiednio dobrane leki pomogą Ci lepiej radzić sobie z codziennymi obowiązkami. Co ważne, niektóre możesz przyjmować doraźnie, np. tylko w te dni, kiedy idziesz do szkoły lub pracy.


Farmakologiczne leczenie ADHD opiera się na stosowaniu leków, które wpływają na układ dopaminergiczny i noradrenergiczny w mózgu. Wspomniane medykamenty działają poprzez poprawę przekazywania sygnałów w obszarach, które odpowiadają za uwagę, impulsywność czy regulację emocji. Najczęściej stosuje się leki stymulujące, które zawierają metylofenidat lub pochodne amfetaminy. Istnieją także leki niestymulujące, np. atomoksetyna.


Farmakoterapia nie zastępuje psychoterapii, lecz ją uzupełnia. Może okazać się u Ciebie wskazana, gdy objawy ADHD utrudniają Ci podjęcie codziennych działań związanych z pracą czy nauką. Dobrze prowadzona pozwoli Ci zredukować problemy z koncentracją, nadmiernym pobudzeniem czy impulsywnymi reakcjami. Proces leczenia wymaga indywidualnego podejścia. Psychiatra powinien dobrać Ci odpowiedni lek i jego dawkę, a następnie monitorować przebieg leczenia.


Bibliografia

  1. Gendron, A. (2022). Mini ADHD coach. Kraków: Znak Litera Nova.

  2. Gutenberg-Piela, A. (2025). Moje dziecko ma ADHD. Warszawa: Wydawnictwo RM.

  3. Hansen, A. (2024). Potęga ADHD: odkryj swój niezwykły mózg (przeł. E. Fabisiak, wyd. I). Kraków: Wydawnictwo Znak.

  4. Holderness, P., Holderness, K. (2025). ADHD jest super: jak przeżyć życie na turbodoładowaniu. Gliwice: Sensus.

  5. Jenczek, O. (2025). Życie z ADHD: brakująca instrukcja obsługi (wyd. I). Warszawa: Wydawnictwo WAB.

  6. Jóźwiak, J. (2025). 107 mitów o ADHD: czyli jak mierzyć się z niewiedzą. Warszawa: Wydawnictwo Wiedza Współczesna.

  7. Jóźwiak, J., Tarnowska-Ciosek, I. (2024). Z tego się nie wyrasta: kompendium ADHD. Warszawa: Groomedia sp. z o.o.

  8. Korycińska, A. (2024). Radio w mojej głowie: opowieści o ADHD (seria Duże Litery). Warszawa: Prószyński i S-ka.

  9. Leer, K. (2022). ADHD: mózg łowcy i inne supermoce. Kraków: Znak Litera Nova.

  10. Pflumio, O. (2024). My kobiety z ADHD: atypowe, neuroróżnorodne, wspaniałe. Kraków: Mando inside.

  11. Safren, S. A., Sprich, S. E., Perlman, C. A., Otto, M. W. (2024). Poskromić ADHD: poznawczo-behawioralna terapia dorosłych: poradnik (wyd. 2, pl.). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Komentarze

Prześlij komentarz